Vocht vasthouden
Wat is vocht vasthouden (oedeem)?
Oedeem betekent dat vocht zich ophoopt in het weefsel. Normaal gesproken houden bloedvaten en lymfevaten de hoeveelheid vocht in balans. Wanneer deze balans verstoord raakt, kan vocht uit de bloedvaten lekken en zich ophopen in de huid en het onderliggende weefsel.
Vocht vasthouden ontstaat meestal geleidelijk. Vaak merkt u eerst dat uw schoenen strakker zitten of dat uw enkels aan het einde van de dag dikker zijn.
Wanneer het hart onvoldoende bloed kan rondpompen, zoals bij hartfalen, kan vocht zich ophopen in de benen, enkels en voeten. Daarom is vocht vasthouden een belangrijk symptoom dat cardiologisch onderzoek kan vereisen.
Wat zijn de symptomen van vocht vasthouden?
De klachten verschillen per persoon en zijn afhankelijk van de onderliggende oorzaak.
Veelvoorkomende symptomen zijn:
- Dikke enkels
- Gezwollen voeten
- Gezwollen onderbenen
- Zware of vermoeide benen
- Een strak gevoel in de huid
- Gewichtstoename door vocht
- Afdrukken van sokken die zichtbaar blijven
- Minder goed passende schoenen
- Kortademigheid wanneer vocht zich ook in de longen ophoopt
Bij ernstig vocht vasthouden kan de huid strak en glanzend worden. Wanneer u met een vinger op de huid drukt, kan een kuiltje zichtbaar blijven (pitting oedeem).
Wat zijn de oorzaken van vocht vasthouden?
Vocht vasthouden kent verschillende oorzaken. Soms is het onschuldig, bijvoorbeeld na langdurig staan of tijdens warm weer. In andere gevallen kan het wijzen op een onderliggende aandoening.
Mogelijke oorzaken zijn onder andere:
Hartfalen
Bij hartfalen pompt het hart minder krachtig, waardoor bloed zich ophoopt in de bloedvaten. Hierdoor stijgt de druk in de aderen en lekt vocht naar de benen, enkels en voeten.
Hartklepaandoeningen
Bij een vernauwde of lekkende hartklep kan de pompfunctie van het hart verminderen, waardoor vochtophoping ontstaat.
Hoge bloeddruk (arteriële hypertensie)
Langdurig verhoogde bloeddruk belast het hart en vergroot de kans op hartfalen en vochtretentie.
Nierziekten
Wanneer de nieren onvoldoende functioneren, kunnen zij minder vocht en zout uitscheiden.
Leverziekten
Ook aandoeningen van de lever kunnen leiden tot vochtophoping in de buik of benen.
Veneuze insufficiëntie
Wanneer de kleppen in de beenaderen minder goed functioneren, stroomt het bloed minder goed terug naar het hart en ontstaat vocht in de benen.
Medicatie
Sommige medicijnen, zoals bepaalde bloeddrukverlagers, ontstekingsremmers of hormoonpreparaten, kunnen vocht vasthouden veroorzaken.
Wanneer is onderzoek naar vocht vasthouden nodig?
Het is verstandig een arts te raadplegen wanneer:
- Uw enkels of benen regelmatig opzwellen.
- Het vocht vasthouden plotseling ontstaat.
- De zwelling steeds erger wordt.
- U ook last heeft van kortademigheid.
- U snel in gewicht aankomt.
- U bekend bent met een hartziekte.
Vooral wanneer vocht vasthouden samengaat met kortademigheid of vermoeidheid, is het belangrijk om hartfalen uit te sluiten.
Welke onderzoeken kunnen worden uitgevoerd?
Afhankelijk van uw klachten kan de cardioloog verschillende onderzoeken adviseren.
Gesprek en lichamelijk onderzoek
De cardioloog beoordeelt de plaats en ernst van het oedeem en luistert naar uw hart en longen.
Hartfilmpje (ECG)
Met een ECG kunnen hartritmestoornissen of aanwijzingen voor een eerdere hartziekte worden opgespoord.
Echocardiografie
Met een echo van het hart beoordelen wij:
- De pompfunctie van het hart
- De hartkleppen
- De grootte van de hartkamers
- Mogelijke tekenen van hartfalen
Bloedonderzoek
Bloedonderzoek kan aanwijzingen geven voor:
- Hartfalen (NT-proBNP)
- Nierfunctie
- Leverfunctie
- Schildklierafwijkingen
Holteronderzoek
Wanneer een hartritmestoornis wordt vermoed, kan een langdurige hartritmeregistratie worden uitgevoerd.
Hoe wordt vocht vasthouden behandeld?
De behandeling hangt af van de oorzaak van het oedeem.
Behandeling van de onderliggende oorzaak
Wanneer hartfalen of een andere hartziekte de oorzaak is, wordt deze gericht behandeld.
Medicatie
Afhankelijk van de oorzaak kunnen medicijnen worden voorgeschreven, zoals:
- Plasmiddelen (diuretica)
- Medicatie tegen hartfalen
- Bloeddrukverlagende medicijnen
Leefstijladviezen
Vaak adviseren wij ook:
- Minder zout gebruiken
- Voldoende bewegen
- Een gezond gewicht behouden
- Stoppen met roken
- Alcohol beperken
Soms worden steunkousen geadviseerd.
Wat kunt u zelf doen?
U kunt vochtophoping vaak verminderen door:
- Regelmatig te wandelen
- Niet langdurig stil te zitten of staan
- Een gezonde leefstijl aan te houden
- Uw gewicht regelmatig te controleren
- Uw voorgeschreven medicatie trouw in te nemen
Wanneer u bekend bent met hartfalen, kan een plotselinge gewichtstoename wijzen op vochtophoping. Neem dan contact op met uw arts.
Wanneer moet ik contact opnemen met een arts?
Neem contact op met uw arts wanneer:
- Uw benen of enkels plotseling dik worden.
- U meerdere kilo's in korte tijd aankomt.
- U steeds kortademiger wordt.
- U pijn op de borst krijgt.
- De zwelling niet afneemt of steeds erger wordt.
Zoek direct medische hulp wanneer vocht vasthouden gepaard gaat met ernstige benauwdheid, pijn op de borst of flauwvallen
Veelgestelde vragen over vocht vasthouden
Is vocht vasthouden altijd een teken van hartfalen?
Waarom krijg ik vooral 's avonds dikke enkels?
Kan vocht vasthouden vanzelf verdwijnen?
Wanneer is vocht vasthouden een spoedgeval?
Maak eenvoudig een afspraak
Wilt u uw klachten laten onderzoeken of heeft u behoefte aan cardiologisch advies? Plan eenvoudig een afspraak op een moment dat voor u past.